Demokracja obywatelska najpełniej przejawia się w samorządzie terytorialnym, gospodarczym i zawodowym. Istota wszystkich form samorządu jest taka sama: stanowią one podmioty zdecentralizowanej administracji państwowej, czyli publicznej. Wszystkie powstają w drodze ustawy i posiadają władztwo administracyjne, to jest zdolność do wykonywania zadań administracji publicznej w różnych dziedzinach życia społecznego. W sferze administracji lokalnej i regionalnej jest to samorząd terytorialny. W ramach tej formy samorządu społeczność gminna i powiatowa, zwana regionalną wspólnotą samorządową – otrzymują, w drodze ustawy, określony zakres zadań publicznych, które deleguje państwo w przekonaniu, że zdecentralizowana administracja samorządowa, przy udziale czynnika obywatelskiego, wykona je efektywniej niż scentralizowana i zbiurokratyzowana administracja rządowa. W sferze ekonomicznej wyrazem decentralizacji administracji publicznej jest samorząd gospodarczy, zinstytucjonalizowany w izbach rolniczych, rzemieślniczych i przemysłowo-handlowych. Zakres zadań publicznych delegowanych w drodze ustawy na izby, ich obligatoryjny i powszechny charakter jest miarą decentralizacji administracji państwowej w dziedzinie gospodarczej oraz wyrazem zaufania państwa do przedsiębiorców – bardziej niż urzędnicy administracji rządowej kompetentnych w rozwiązywaniu lokalnych i regionalnych problemów: rolnictwa, przemysłu, handlu i rzemiosła. Wyrazem decentralizacji administracji państwowej jest również samorząd zawodowy, zorganizowany w izbach lekarskich, adwokackich, aptekarskich, maklerskich itd. Izby te stanowią ochronę zawodów zaufania publicznego, które ze względu na interes społeczny wymagają najwyższych kwalifikacji merytorycznych i moralnych.

Książka ,,Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania" jest pierwszą publikacją, która w sposób zwięzły, podręcznikowy obejmuje wszystkie formy samorządu: terytorialny, gospodarczy i zawodowy; umożliwia czytelnikowi zrozumienie istoty samorządu oraz jego miejsca i roli w ustroju Rzeczypospolitej Polskiej po reformie administracji publicznej. Publikacja adresowana jest do studentów, działaczy i pracowników samorządu terytorialnego, gospodarczego i zawodowego oraz innych osób, które interesują się zdecentralizowanymi formami administracji publicznej.



Spis treści

Przedmowa

STANISŁAW WYKRĘTOWICZ
Samorząd jako wyraz demokracji obywatelskiej
I. Geneza i istota samorządu
1. Upadek społeczeństwa stanowego
2. Powstanie społeczeństwa obywatelskiego
3. Decentralizacja i samorząd
II. Formy samorządu społecznego
1. Samorząd terytorialny
2. Samorząd gospodarczy
3. Samorząd zawodowy
III. Teorie samorządu
1. Teoria naturalistyczna samorządu
2. Teoria państwowa samorządu
3. Teoria polityczna samorządu
IV. Odrodzenie samorządu w Polsce (po 1989 r.)
1. Samorząd terytorialny
2. Samorząd gospodarczy i zawodowy

JAN SIKORA
Lokalne układy społeczne
I. Społeczność lokalna jako element struktury społecznej
II. Terytorium podstawą lokalnych więzi społecznych
III. Wartości w społecznościach lokalnych
IV. Istota władzy lokalnej
V. Samorząd terytorialny a rozwój lokalny
VI. Instytucje społeczno-gospodarcze w rozwoju lokalnym
VII. Aktywność mieszkańców w rozwoju lokalnym
VIII. Liderzy i elity społeczne w społeczności lokalnej
IX. Przejaw konfliktów i dezorganizacji w lokalnych układach społeczności oraz możliwości ich rozwiązywania.

ZBIGNIEW LEOŃSKI
Ustrój i zadania samorządu terytorialnego
I. Istota i znaczenie samorządu terytorialnego
1. Istota samorządu terytorialnego
2. Znaczenie samorządu terytorialnego
II. Ustrojowe prawo samorządu terytorialnego
1. Pojęcie ustrojowego prawa samorządowego
2. Ustawowe i statutowe prawo samorządowe
3. Europejska Karta Samorządu Terytorialnego
III. Zadania i kompetencje organów samorządu terytorialnego
1. Pojęcie zadań i kompetencji
2. Typologia zadań samorządu terytorialnego
3. Formy prawne wykonywania zadań (kompetencja)
IV. Gmina w strukturze samorządu terytorialnego (organy gminy)
1. Miejsce gminy w strukturze samorządu
2. Gmina jako jednostka podziału terytorialnego
3. Formy demokracji bezpośredniej – referendum oraz konsultacje
4. Rada gminy
5. Organy wykonawcze oraz urząd gminy i inne jednostki organizacyjne
5.1. Organy wykonawcze gminy (wójt, burmistrz, prezydent miasta)
5.2. Zadania i kompetencje wójta, burmistrza i prezydenta miasta
6. Organy w jednostkach pomocniczych gmin
V. Struktura samorządu na szczeblu powiatu i województwa
1. Zagadnienia ogólne
2. Struktura organizacyjna samorządu powiatowego
3. Struktura organizacyjna samorządu wojewódzkiego
VI. Współdziałanie w strukturach samorządowych
1. Znaczenie i formy współdziałania
2. Stowarzyszenie gmin, powiatów i województw
3. Porozumienia gmin, powiatów, województw
3. Związki gmin i powiatów
5. Krajowe reprezentacje samorządu
6. Współpraca zagraniczna ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi
VII. Nadzór nad samorządem terytorialnym
1. Istota nadzoru
2. Środki nadzoru
3. Środki ochrony sądowej

JAN SIKORA
Promocja regionu i miejscowości
I. Promocja jako element marketingu i proces komunikowania się z otoczeniem
II. Uwarunkowania i zakres decyzji promocyjnych
III. Formy promocji i zasady skutecznego ich oddziaływania
IV. Organizacja i realizacja kampanii promocyjnej
V. Kontrola skuteczności i efektywności działań promocyjnych
VI. Instytucje władzy lokalnej w działalności promocyjnej

MIROSŁAW GRZELAK, ROBERT KMIECIAK
Ustrój i zadania samorządu terytorialnego
I. Pojęcie i istota samorządu gospodarczego
II. Geneza samorządu gospodarczego
III. Samorząd gospodarczy w okresie międzywojennym
1. Izby rzemieślnicze
2. Izby przemysłowo-handlowe
3. Izby rolnicze
IV. Samorząd gospodarczy po II wojnie światowej
V. Samorząd gospodarczy po 1989 r.

KATARZYNA WALKOWIAK
Izby rolnicze w świadomości rolników Wielkopolski
I. Z przeszłości izb rolniczych w Polsce
II. Zadania współczesnych izb rolniczych a oczekiwania rolników

EUGENIUSZ L. ZIELIŃSKI
Rola izb przemysłowo-handlowych w kształtowaniu środowiska społecznego przedsiębiorców
I. Uwagi ogólne
II. Pojęcie „środowisko społeczne przedsiębiorców”
III. Izby przemysłowo-handlowe jako środowisko społeczne przedsiębiorców
IV. Działalność izb przemysłowo-handlowych w świetle badań społecznych

ROBERT KMIECIAK
Ustrój i zadania samorządu zawodowego
I. Istota i zadania samorządu zawodowego
II. Rozwój samorządu zawodowego w okresie międzywojennym
III. Samorząd zawodowy w III Rzeczypospolitej

SŁAWOMIR CYGANEK
Izby przemysłowo-handlowe w Republice Federalnej Niemiec
I. Odrodzenie izb przemysłowo-handlowych (po 1945 r.)
II. Podstawy prawne, zadania i organy władzy
III. Zakres i formy działania
IV. Podstawy finansowe i nadzór nad działalnością izb

Aneks. Obywatelski projekt ustawy o izbach przemysłowo-handlowych w Polsce.
Załącznik do art. 6 Obywatelskiego projektu ustawy o izbach przemysłowo-handlowych w Polsce
Bibliografia